GL en PL – de verschillende vormen

Beide vormen, gegeneraliseerde en partiële lipodystrofie, kunnen congenitaal of verworven zijn1; de prevalentie is minder dan 1 (gegeneraliseerde vormen) en minder dan 3 (partiële vormen) per miljoen, respectievelijk. Er zijn ook andere subtypen met gedeeltelijk gedefinieerde genetische kenmerken en verschillende manifestaties. De oorzaak van de verworven vormen is nog niet voldoende opgehelderd. Auto-immuun- en/of infectieuze oorzaken worden besproken.3,4,5

Subtypen en kenmerken van gegeneraliseerde lipodystrofie 3,4,5,6,7,8

 

Congenitale gegeneraliseerde lipodystrofie
(Berardinelli-Seip-syndroom)

Verworven gegeneraliseerde lipodystrofie
(Lawrence-syndroom)

Raeya, congenitale lipodystrofie GL

Uiterlijke kenmerken

Gebrek
aan vet

Variabele
vetophoping

Verlies
van vet

Variabele
vetophoping

Gemiddelde leeftijd waarop de ziekte ontstaat

0,3 jaar (bereik van 0,0-12,0 jaar)

5 jaar (bereik van 0,0-15,0 jaar)

Geslachtsverhouding
(mannen : vrouwen)

1:1-2

1:3

Typische verschijning

  • Gespierd uiterlijk met prominente aderen en uitpuilende navel
  • Vergrote lever
  • Hyperfagie, versnelde lengtegroei, gevorderde botleeftijd of acromegaloïde kenmerken
  • Vroegtijdige puberteit en in zeldzame gevallen premature pubarche en menarche
  • Komt vaker voor in etnische groepen met gevallen van ouderlijke bloedverwantschap
  • Progressie van vetverlies duurt weken of jaren
  • Hyperfagie
  • Hyperkeratose en generaliseerde of gelokaliseerde pigmentatie
  • Vergrote lever

Tekenen en symptomen

  • Comorbiditeit komt vaak voor en is ernstig
  • Hepato- en splenomegalie
  • Diabetes mellitus en acanthosis nigricans
  • Onregelmatige menstruatie, hirsutisme, hyperandrogenisme, polycysteuze ovaria en/of onvruchtbaarheid bij vrouwen
  • Aanwezigheid van auto-immuunziekten of panniculitis
  • Hepato- en splenomegalie
  • Diabetes mellitus
  • Hirsutisme, hypogonadisme en acanthosis nigricans

Waargenomen subtypen
(oorzaken en effecten)

  • CGL1: AGPAT2-mutaties- Patiënten hebben geen metabool actief vet
  • CGL2: BSCL2-mutaties - Ernstigste vorm, patiënten hebben geen mechanisch en metabool actief vet; ze kunnen ook lijden aan mentale achterstand
  • CGL3: Caveoline 1 (CAV1)-mutaties - Gepaard gaande met klein gestalte en vitamine D-resistentie, slechts een patiënt bekend
  • CGL4: Polymerase I en transcriptie-releasefactor (PTRF)-mutaties - Extreem gebrek aan lichaamsvet, gepaard gaande met pylorusstenose

Oorzaak van lipodystrofie niet precies bekend

Subtypen en kenmerken van partiële lipodystrofie1,3,4,5,7,9,

 

Familiale partiële lipodystrofie
(Dunnigan- of Köbberling-type)

Verworven partiële lipodystrofie
(Barraquer-Simons-syndroom)

Linda, congenitale lipodystrofie PL

Uiterlijke kenmerken

Verlies
van vet

Variabele
vetophoping

Verlies
van vet

Variabele
vetophoping

Gemiddelde leeftijd waarop de ziekte ontstaat

9,9 jaar (bereik van 0,0-16,0 jaar)

8,2 jaar (bereik van 0,5-16,0 jaar)

Geslachtsverhouding
(mannen : vrouwen)

1:1-2

1:4

Typische verschijning

  • Uiterlijk kan Cushing-achtig zijn of lijken op obesitas
  • Vetophoping rond de hals bij sommige subtypen
  • Hyperfagie
  • Vetverlies gebeurt cefalocaudaal
  • Progressie van vetverlies kan maanden of jaren duren
  • Vetophoping rond de heupen of benen

Tekenen en symptomen

  • Metabole afwijkingen ontwikkelen zich op volwassen leeftijd
  • Diabetes en acanthosis nigricans
  • Hirsutisme en hyperandrogenisme bij vrouwen
  • Hepatomegalie
  • Metabole complicaties komen minder vaak voor
  • Hoofdoorzaak van morbiditeit is nierziekte als gevolg van auto-immuniteit die kan leiden tot nierfalen

Waargenomen subtypen
(Oorzaken en effecten indien beschreven)

  • FPL1: Onbekende oorzaak – Verlies van vet op de billen en ledematen, maar leptinespiegels vaak onaangedaan
  • FPL2: Lamine A/C-mutaties – Vetophoping rond de hals en verlaagde leptinespiegels
  • FPL3: peroxisoom proliferator geactiveerde receptor gamma (PPARG)-mutaties
  • FPL4: Perilipine 1 (PLIN1)-mutaties
  • FPL5: Celdood-inducerende DNA fragmentatiefactor a-achtige effector c (CIDEC)-mutaties
  • FPL6: Adrenoceptor alfa 2A (ADRA2A)-mutaties – Vetophoping rond de hals
  • FPL7: Hormoongevoelige lipase (LIPE)-mutaties

Oorzaken van lipodystrofie zijn niet precies bekend (auto-immuun of genetisch)

Met name bij familiale PL kan het zijn dat verlies van onderhuids vet niet meteen wordt gezien als hoofdsymptoom. Let op bij verlies van onderhuids vetweefsel op de armen of benen. Daarentegen kan er vooral bij vrouwen sprake zijn van vetophopingen in het gezicht of bij de hals (stierennek). De ectopische, intra-abdominale vetafzettingen met een overeenkomstige toegenomen buikomvang kunnen leiden tot een Cushing-achtige of obese verschijning.5

Bij de verworven vorm van PL verloopt het vetverlies meestal langzaam in de tijd, vanaf het hoofd naar de bovenbuik. Er kan echter vetophoping zijn ter plaatse van de billen, heupen en onderste ledematen.5 De typische ‘zadeltassen’ ontstaan.

Let op patiënten met een ongewone vetverdeling en Cushing-achtig  verschijning: ze kunnen PL hebben!

1 Brown et al., The Diagnosis and Management of Lipodystrophy Syndromes: A Multi-Society Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2016; 101: 4500 – 4511.

2 Chiquette E, Diabetes, Metabolic Syndrome and Obesity: Targets and Therapy 2017:10 375-383.

3 Gupta et al., Clinical Features and Management of non-HIV related Lipodystrophy in Children: A Systematic Review. J Clin Endocrinol Metab. 2017; 102: 363 - 374“

4 Nolis T. Exploring the pathophysiology behind the more common genetic and acquired lipodystrophies. J Hum Genet 2014;5:16-23.

5 Handelsman Y, Oral EA, Bloomgarden ZT, et al. The clinical approach to the detection of lipodystrophy – An AACE Consensus Statement. Endocr Pract 2013;19:107–116.

6 Garg A, Misra A. Hepatic steatosis, insulin resistance, and adipose tissue disorders. J Clin Endocrinol Metab 2002;87:3019-22.

7 Agarwal AK, Simha V, Oral EA, et al. Phenotypic and genetic heterogeneity in congenital generalized lipodystro¬phy. J Clin Endocrinol Metab 2003;88:4840-47.

8 Misra A, Garg A. Clinical features and metabolic derangements in acquired generalized lipodystrophy: case reports and review of the literature. Medicine (Baltimore) 2003;82:129-46.

9 Garg A. Gender differences in the prevalence of metabolic complications in familial partial lipodystrophy (Dunnigan variety). J Clin Endocrinol Metab 2000;85:1776-82.

10 Misra A, Peethambaram A, Garg A. Clinical features and metabolic and autoimmune derangements in acquired partial lipodystrophy: report of 35 cases and review of the literature. Medicine (Baltimore) 2004;83:8318-34.