GL of PL – Een zeldzame ziekte met vele gezichten

GL en PL zijn heterogeen in hun uiterlijke verschijning, zijn erg zeldzaam en worden gekenmerkt door partieel of volledig verlies van onderhuids vetweefsel. De ziekte is onderverdeeld in vier hoofdcategorieën: gegeneraliseerd, partieel, familiaal en verworven.1

Subtypen en kenmerken van gegeneraliseerde lipodystrofie2,7,8,9,18,19

 

Aangeboren gegeneraliseerde lipodystrofie
(Berardinelli-Seip-syndroom)

Verworven gegeneraliseerde lipodystrofie
(Lawrence-syndroom)

Raeya, aangeboren lipodystrofie GL

Uiterlijke kenmerken

Gebrek
aan vet

Variabele
vetophoping

Verlies
van vet

Variabele
vetophoping

Gemiddelde leeftijd waarop de ziekte ontstaat

0,3 jaar
(bereik van 0,0-12,0 jaar)

5 jaar
(bereik van 0,0-15,0 jaar)

Subtypen en kenmerken van partiële lipodystrofie1,2,7,9,18,20,21

 

Familiale partiële lipodystrofie
(Dunnigan- of Köbberling-type)

Verworven partiële lipodystrofie
(Barraquer-Simons-syndroom)

Linda, aangeboren
lipodystrofie PL

Uiterlijke kenmerken

Verlies
van vet

Variabele
vetophoping

Verlies
van vet

Variabele
vetophoping

Gemiddelde leeftijd waarop de ziekte ontstaat

9,9 jaar
(bereik van 0,0-16,0 jaar)

8,2 jaar
(bereik van 0,5-16,0 jaar)

Op basis van de hoofdsymptomen en de uiterlijke verschijning van GL en PL kan een vermoedelijke diagnose worden gesteld. De essentiële klinische afwijkingen staan samengevat in een internationale praktijkrichtlijn die in samenwerking met diverse internationale medische verenigingen is ontwikkeld.1

Hoofdsymptoom

Gegeneraliseerde of partiële afwezigheid van onderhuids vetweefsel

Andere fysieke kenmerken

Prominente spieren en aderen

Duidelijk aanwezig acanthosis nigricans, xanthoma eruptiva

Cushing-achtige, acromegaloïde of progeroïde uiterlijke verschijnselen

Vertraagde groei bij zuigelingen en kinderen

Klinische kenmerken

Diabetes waarvoor hoge insulinedosis nodig is
- ≥200 U/dag, ≥2 U/kg/dag
- Gebruik van U-500 insuline

Ernstige hypertriglyceridemie
- ≥ 500 mg/dl (≥ 5,65 mmol/l)
- ≥ 250 mg/dl (≥ 2,83 mmol/l) ondanks behandeling en dieet
- Voorgeschiedenis van pancreatitis gepaard gaande met hypertriglyceridemie

Niet-alcoholische steatohepatitis bij patiënten zonder overgewicht

Vroegtijdige cardiomyopathie

Polycysteus-ovariumsyndroom
Amenorroe
Secundair hypogonadisme

Duidelijk aanwezige hyperfagie

Comorbiditeit

Hyperfagie veroorzaakt door leptinetekort kan ertoe leiden dat de patiënt meer calorieën binnenkrijgt, met verdere verergering van de ziekte.1 Bij kinderen varieert de prevalentie van diabetes naargelang van het subtype tussen 48% en 70%.3 Hepatomegalie veroorzaakt door leversteatose wordt vaak gezien en kan zich ontwikkelen tot steatohepatitis, levercirrose of zelfs leverfalen.2,4 55% van de patiënten met gegeneraliseerde lipodystrofie hebben cardiomyopathie.5 Door verlaagde leptinespiegels ontstaan vaker infecties vanwege een invloed van het immuunsysteem.6 Patiënten met lipodystrofie kunnen vroegtijdig overlijden. De hoofdoorzaken daarvan kunnen zijn: hartziekte5 (cardiomyopathie, hartfalen, hartinfarct, aritmie), leverziekte,7,8 (leverfalen, maag-darmbloeding, hepatocellulair carcinoom), nierfalen,8 acute pancreatitis en sepsis.1

Heeft u een patiënt die vroegtijdig diabetes type 2 heeft gekregen ondanks een lage BMI? Een jonge patiënt die te veel eet en toch erg dun is?
Een jonge patiënt met leververvetting zonder herkenbare oorzaak?

Het kan GL of PL zijn!

Relevante symptomen zijn diabetes die moeilijk te behandelen is en waarvoor een hoge insulinedosering nodig is, ernstige hypertriglyceridemie, het vroegtijdige ontstaan van leververvetting, steatohepatitis, vroegtijdige cardiomyopathie, duidelijk aanwezige hyperfagie, abnormale ontwikkeling en polycysteus-ovariumsyndroom.

1 Brown et al., The Diagnosis and Management of Lipodystrophy Syndromes: A Multi-Society Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2016; 101: 4500 – 4511.

2 Handelsman Y, Oral EA, Bloomgarden ZT, et al. The clinical approach to the detection of lipodystrophy – An AACE Consensus Statement. Endocr Pract 2013;19:107–116

3 Gupta et al., Clinical Features and Management of non-HIV related Lipodystrophy in Children: A Systematic Review. J Clin Endocrinol Metab. 2017; 102: 363 - 374“

4 Garg A, Misra A. Hepatic steatosis, insulin resistance, and adipose tissue disorders. J Clin Endocrinol Metab 2002;87:3019-22.

5 Lupsa BC, Sachdev V, Lungu AO, et al. Cardiomyopathy in congenital and acquired generalized lipodystrophy: a clinical assessment. Medicine (Baltimore) 2010;89:245–50.

6 Fernández-Riejos P, González-Yanes C, Najib S, et al. Role of Leptin in the Immune System. Current Immunology Reviews 2008; 4:230-234.

7 Mantzoros CS, Magkos F, Brinkoetter M, et al. Leptin in human physiology and pathophysiology. Am J Physiol Endocrinol Metab 2011;301:E567–84.

8 Seip M. Generalized lipodystrophy. In: Frick P vHG, Miller AF, Prader A, Schoen R, WolfHP(eds), ed. Ergeb InnMedKinderheilkd: Springer Berlin;1971:59–95.

9 Paz-Filho G, Mastronardi CA, Licinio J. Leptin treatment: facts and expectations. Metabolism 2015;64:146-56.

10 Van Maldergem L, Magre J, Khallouf TE, et al. Genotype-phenotype relationships in Berardinelli-Seip congenital lipodystrophy. J Med Genet 2002;39:722–33.